GEOLOGIA 1- FISIKA 0

Fernando Plazaola

(2. zatia)

2.- XX. mendea

2.1.- Erradioaktibitatearen aurkikuntza

Aurrera segi aurretik komeni da aipatzea XIX. mendean aurkitu dugun “enfant terrible”ak, William Thomson, Lord Kelvin zientzialari britaniarrak, 1900 urtean aurkezpen oso interesgarria eta aipatua “Royal Institution” erakundean eman zuela: “XIX. mendearen orbanak Beroaren eta Argiaren Teoria Dinamikoan” [8]. Bertan aipatzen diren “orban ilun” bi horiek XIX. mende amaieran zegoen iluntasunarekin lotuta daude, hots:

1) materia eterraren zehar nola higitzen da? (aurkezpenean Michelson eta Morleyren esperimentuen emaitza itxaron gabeak ere aipatzen ditu),

eta

2) mekanika estatistikoaren ekipartizio legea apurtzeko kezka.

Izan ere, XX. mendeko bi teoria nagusienak “orban ilun” horiek argitzeko asmoarekin abiatu ziren, erlatibitatearen teoria eta mekanika kuantikoa hain zuzen. Teoria hauei esker, Fisikak oparotasun itzela bizi izan zuen XX. mendean. Kontzeptu berriak, teoria berriak, intuizioarekin bat egiten ez dutenak aurkitu ziren.

Lurraren adinari buruzko eztabaidan ere, era zabal batean onarturiko Lord Kelvin zientzialari ospetsuaren emaitzak garai hartan oso zalantzan jarri zuten Darwinen teoria.

XX. mendea heltzear zegoenean, 1896 urtean, Henri Becquerelek, Uranio-gatzen fluoreszentzia propietatea ikertzen ari zelarik, materiaren propietate berri bat topatu zuen. Izan ere, argazki plaka baten gainean gela ilun batean uranio-gatzak jarri zituenean, argazki-plaka belztu egiten zela jabetu zen (ikusi irudia). Beranduago, aurkezturiko propietate berri honi Berezko Erradioaktibitatea deitu zitzaion.

Henri Becquerelek egindako argazki-plakak erradioaktibitatearen eragina erakusten du. Oso argi ikusten da plakaren eta uranio-gatzaren artean kokatutako “Maltako Gurutzearen” itzala.

Marie Curiek (Maria Skłodowska ezkondu aurretik) eta Pierre Curiek 1898 urtean Polonio eta Radio elementu kimikoen erradioaktibitatea aurkitu zuten; eta 1903 urtean, Pierre Curie eta Albert Laborde zientzialariak jabetu ziren, eta iragarri zuten, Radio elementu kimikoak, ordubete baino denbora gutxiagoan bere pisu-izotz urtzeko nahiko bero sortzen duela. Interes handia piztu zen itxuraz agortezina izan zitekeen energia horretaz. Zerk sortzen du energia hori?

Ernest Rutherford eta Howard Barries zientzialariek topatu zuten jatorria. Sortutako beroa, erradiatutako alfa partikula kopuruaren proportzionala zela ohartu ziren.

Gogora ezazu irakurle, aurreko sekzioko hipotesi gehienek, Lord Kelvinenak barne, honako hau ontzat hartzen zutela:

Lurraren beroa Eguzkitik edo Lurraren jatorriko urtutako egoeratik dator.

Bi kasu hauetan, uzkurdura/kontrakzio grabitatorioa zen energia-iturri bakarra, eta hasierako Lurraren eta Eguzkiaren jatorriko beroa apurka-apurka espazioan iraungitzen, moteltzen, edo hozten doa. Honek esan nahi du XX. mendeko hipotesiek ez zutela kontuan hartzen (ez baitzen ezaguna) desintegrazio erradioaktiboaren ondorioz bero hori etengabe berritu zitekeela.

Aurretik aipaturiko George Darwin eta John Joly zientzialariak izan ziren, 1903 urtean, honetaz jabetu ziren lehenak. Beraz, erradioaktibitatearen aurkikuntzak, ordurarte ezezaguna zen beste faktore berri bat sartu zuen ekuazioan, eta beraz, Lord Kelvinen Lurraren adinari buruzko ondorioak, zalantzan.

                                                               

Ezkerrean Ernest Rutherford fisikari Zelanda Berritarra (1871-1937). Kimikako Nobel Sariduna 1911an. Eskubian Frederick Soddy zientzialari ingelesa (1877-1956). Kimikako Nobel Sariduna 1921an.

Urte desberdinetan Kimikako Nobel saridunak bilakatuko ziren Ernest Rutherford zientzialari Zelanda Berritarra eta Frederick Soddy ingelesa Kanadako Montreal hiriko McGill unibertsitatean elkarrekin lanean aritu ziren 1900 eta 1903 urteen bitartean. Ondorio garrantzitsu bat lortu zuten: erradioaktibitatea elementu atomikoen berezko transmutazioaren ondorio da. Desintegrazio erradioaktiboan, elementu kimiko bat “desintegratzean” beste arinago batean bilakatzen da, prozesuan alfa, eta/edo beta eta/edo gamma erradiazioa igorriz. Aurkikuntza honek kimikarien artean ezinegon handia sortu zuen, garaiko zientzia materiaren apur-ezintasunaren printzipioan oinarrituta bait zegoen. Beraz, aurkikuntza bera, garai hartan, ezagutzaren iraultza ikaragarria zen, berezko desintegrazio prozesua berezko alkimia baitzen!

Beste aurkikuntzak ere egin zituzten, hala nola, elementu erradioaktiboak ez zirela arintasun berdinarekin desintegratzen/transmutatzen. Izan ere, elementu erradioaktibo baten isotopo konkretu bakoitzak desintegrazio-abiadura berezia du, isotopo bera identifikatzen duena (isotopoak beranduago aurkitu ziren, aurrerago ikusiko den bezala 1913 urtean). Gainera, elementu erradioaktibo batzuk, beste elementu kimiko arinago batean, oso arin desintegratzen dira eta beste batzuk, berriz, oso-oso astiro (ikus segidakoa). Desintegrazio-abiadura hori “erdibizitza” baten bidez ematen da. Era zehatz batean definituz, erdibizitza da, pasa behar den denbora-tartea material erradioaktiboaren atomo-kopurua erdira gutxitzeko desintegrazioaren bidez. Erdibizitzak oso-oso luzeak izan daitezke, milaka milioi urtekoak, zein oso-oso laburrak, segundo baten milioirenak. Isotopo erradioaktibo bakoitzak berea den eta berau ezaugarritzen duen erdibizitza du.

AZX elementu kimikoak, nukleoan Z protoi eta A-Z=N neutroi ditu.

Adibidez Hidrogenoaren kasuan, 11H: nukleoan 1 protoi eta 1-1=0 neutroi daude

23892U, Uranio isotopoa: nukleoan 92 protoi eta 238-92=146 neutroi daude

23592U, Uranio isotopoa: nukleoan 92 protoi eta 235-92=143 neutroi daude

Nukleoaren protoi-kopurua Z zenbaki atomikoaz adierazten da eta elementu kimikoa Z balioaz edo X ikurraz adieraz daitezke, izan ere, bata zein bestea gauza bera adierazteko bi bide dira.

AZX eta BZX elementu kimikoak, X elementu kimikoaren bi isotopo dira, biek nukleoan Z protoi dituzte, baina lehenak A-Z neutroi eta bigarrenak B-Z.

23892U eta 23592U, Uranio elementu kimikoaren 2 isotopo dira, lehenak 146 neutroi eta 92 protoi ditu nukleoan, bigarrenak, berriz, 143 neutroi eta 92 protoi

Uranio eta Torio elementu kimikoek erdibizitza oso luzeak dituzte eta horregatik, oraindik ere, Lurraren azalean ageri dira (izan ere, gero ikusiko dugun bezala, euren desintegraziorako erdibizitza Lurraren adina baino luzeagoa da). Baina, erdibizitza laburreko elementu erradioaktiboak, orokorrean, dagoeneko Lurrazaletik desagertu dira. Honek, aditzera ekarri zuen posible izan zitekeela Lurraren adina material erradioaktiboen ehuneko erlatiboak lagin geologikoetan determinatuz neurtzea. Elementu erradioaktiboak, ez dira beti zuzenean elementu “egonkorretan” (erradioaktiboak ez diren elementuetan) desintegratzen, aldiz, beste elementu erradioaktibo batean desintegratu ohi dira, eta desintegrazio-produktu sortu berri horri dagokion erdibizitzarekin, beste batean …, eta horrela bata bestearen segidan, desintegrazio-segida horien ostean elementu egonkor bat etorri arte. Desintegrazio-segida hauek (desintegrazio-serieak deituak) erradioaktibitatea aurkitu eta urte gutxi barrura ezagutu ziren, adibidez Uranio-Radio eta Uranio-Torio serierenak, eta bidea eman zuten datazio erradioaktiboaren edo erradiometrikoaren oinarriak eraikitzeko. Hau da, arroken adina neurtzeko aukera eman zezaketen.

—-Alfa desintegrazio-bidea

AZX –> A-4Z-2Y + 42He2+ = A-4Z-2Y + alfa partikula

Alfa desintegrazioa bidea ,non isotopo erradioaktibo gurasoa, berak nukleoan dituen baino 2 protoi gutxiago (Z-2) eta bi neutroi gutxiagoko [N=A-4-(Z-2) = (A-Z)-2] semean desintegratzen den. Bide horretan alfa partikula bat (bi aldiz ionizaturiko helio ioia) igorriz.

—-Beta desintegrazio-bidea

AZX –> AZ+1Y + e = AZ+1Y + beta partikula

Beta negatiboaren desintegrazioa bidea, non isotopo erradioaktibo gurasoa, berak nukleoan dituenak baino protoi bat gehiago (Z+1) eta neutroi bat gutxiagoko [N=A-(Z+1) = (A-Z)-1] semean desintegratzen den. Bide horretan beta partikula bat (elektroia) igorriz. Gurasoaren eta semearen A (neutroien gehi protoien kopurua), zenbaki masikoa deitua, bera da.

2.2.- Datazio Erradioaktiboa (datazio erradiometrikoa ere deitua)

Datazio erradioaktiboaren aitzindariak Bertram B. Boltwood kimikaria eta Ernest Rutherford izan ziren. Datazio erradioaktiboaren lehen urratsa 1904 urtean Rutherfordek egin zuen, aditzera eman zuenean desintegrazio erradioaktiboetan askaturiko alfa partikulak arroketan harrapa daitezkeela helio atomoen moduan. Garai hartan Rutherford, alfa partikulen eta helio atomoen arteko erlazioa arakatzen ari zen. Izan ere, 4 urte beranduago, 1908 urtean, Kimikako Nobel Saria eman zioten urtean, alfa partikulak helio-nukleoak direla frogatu zuen. Beno, era zehatz batean esanda, berak aurkitu zuena izan zen, alfa erradiazioaren ostean helio asko agertzen zela.

Aipatzekoa da Rutherfordi ez zitzaiola “gustatu” Kimikako Nobel Saria jasotzea, bera oso Fisikaria sentitzen baitzen. Izan ere, Kimikako Nobel Sariaren berri jaso zuenean “Zientzia, Fisika da, edo bestela Filatelia” esan omen zuen. Nukleo atomikoaren aurkikuntzarako beste 3 urte itxaron behar izan ziren. Izan ere, Rutherfordek zientziari egin dion ekarpenik handiena, eta handiena ez bada, handienetakoa, nukleo atomikoaren aurkikuntza izan da, 1911urtean hain zuzen.

Bertram B. Boltwood kimikari Estatu Batuarra (1870-1927). Lehen datazio erradioaktiboa egin zuen zientzialaria.

Soddyk eta Sir William Ramsay kimikari britaniarrak (1852-1916) Radio elementu kimikoaren alfa partikulen igortze-abiadura lortu berri zuten, eta Rutherfordek proposatu zuen arroka baten adina determinatu zitekeela helio elementuaren kontzentrazioa neurtuz. Era honetan, bere etxean zuen harri bat 40 milioi urte zituela datatu zuen. Emaitza honek eta azken urte hauetako erradioaktibitatearekin lotutako aurkikuntzak eraman zuten Rutherford, Lord Kelvinen Lurraren adinari buruzko emaitzak zalantzan jartzea. Interesgarria da irakurtzea Rutherfordek 1903 urtean hitzaldi bat ematera sartu eta bertan gure “enfant terriblea”, Lord Kelvin, topatu zuenean sartu zitzaion ezinegonaz idazten duena [9]:

Hitzaldia eman behar nuen gelara sartu nintzen, erdi iluna zegoen, eta Lord Kelvin ikusi nuen entzulegoaren artean. Berehala jabetu nintzen eman behar nuen hitzaldiaren azken zatian, Lurraren adinari buruzkoan, arazoak izango nituela, nire iritziak bere iritziekin ez bait zetozen bat. Izan ere, erabat aurkakoak ziren. Nire lasaitasunerako, hitzaldia hasi eta gutxira Kelvin lo geratu zen, baina puntu garrantzitsura hurbiltzen ari nintzenean, oilar zaharra esertzen ikusi nuen, begi bat zabalduz, begirada zuzen bat nireganantz! Orduan, bapateko inspirazioa etorri zitzaidan eta esan nuen “Lord Kelvinek Lurraren adina mugatu zuen, iturri berririk aurkitzen ez zen bitarteraino. Esaera profetiko hori gaur gauean, Radioari, aztertzen ari garenari egiten dio erreferentzia!” Hara!, agureak agurtu egin ninduen.”

Rutherfordek etxeko arrokaren datazioa egiteko Ramsayk eta Soddyk lorturiko Radioaren desintegrazio-abiadura erabili zuen, eta zehatza zela onartu zuen. Baina, helioa (gasa izan arren) denboran barrena arrokatik ez zela irtengo suposatu zuen. Rutherforden eskema ez zen aproposa, baina lehen urratsa izan zen.

2.3.- Hazia erein eta fruitua jaso ez

Bertram Boltwood-ek, Yale Unibertsitatean graduatu ostean material erradioaktiboen inguruko ikerketak egiten zituen eta Uranioa eta Torioa zuten mineralak aztertu zituen. 1904 urtean Rutherford Yale Unibertsitatean egon zen eta bertan eman zuen hitzaldian Boltwood entzule gisa egoteko aukera izan zuen. Hitzaldi horrek Boltwood liluratu eta inspiratu zuen elementuen arteko erlazioak desintegrazio-serie desberdinetan deskribatzeko.

Boltwood desintegrazio-serietako azken produktuetan fokatu zen. Beruna elementu kimikoa Radioaren desintegrazio osteko azken produktu egonkorra zela proposatu zuen 1905 urtean. Hau da, aipatu dugun bezala, desintegrazio-serie baten kasuan, adibidez Uranioaren seriearen kasuan (ikus irudia), Uranioaren 238U isotopoaren desintegrazioak 234Th sortzen du, egonkorra ez dena, eta honen desintegrazioak 234Pa sortuko du, egonkorra ez denez isotopo hau ere desintegratuko da… 210Po isotopo ez egonkorra sortu arte. Azken hau ere, egonkorra ez denez, desintegratuko da, kasu honetan berriz, desintegrazio produktua 206Pb da, egonkorra!!, azken hau, Berunaren isotopo egonkor bat!!!

Dagoeneko ezaguna zen Uranioaren desintegrazio-seriearen tarteko produktu bat Radio elementu kimikoa zela (Uranio desintegrazio-seriaren irudian 6. isotopoa). Rutherfordek azken ondorioarekin bat egin zuen, eta gaineratu zuen Radioak hainbat alfa partikula igorriz, tarteko produktu batzuen bidez berunaren isotopo egonkor batean amaitzen zela seriea. Are gehiago, espekulatu zuen Radio-Berunaren desintegrazio-seriea erabil zitekeela arrokak datatzeko.

Boltwood-ek eskuko lana asko egin ostean 1905 urtearen bukaerarako 26 harrien/arroken datazioak eginak zituen eta 1907 urtean emaitzak argitaratu zituen [10]. Boltwood izan zen lehen datazio erradioaktiboa egin zuen pertsona, 1907 urtean Uranio-Beruna desintegrazio-seriearen metodoa erabiliz, hain zuzen.

Uranioaren eta Torioaren desintegrazio serieak (ikusi alfa eta beta desintegrazio bideak). Ardatz bertikalean elementu kimikoaren isotopo konkretu horrek nukleoan duen neutroi kopurua (N) adierazten da. Ardatz horizontalean, berriz, zenbaki atomikoa edo isotopo horrek nukleoan duen protoi kopurua (Z).

Lerro gorriak ezkerrerantz eta beherantz jotzen duenean, isotopoaren desintegrazio bideak alfa partikula bat igortzen duela adierazten du, eta beraz, desintegrazio-produktua den isotopo semeak 2 protoi gutxiago (Z-2) eta 2 neutroi gutxiago (N-2) ditu. Lerro gorriak eskumarantz eta beherantz egiten duenean, isotopoaren desintegrazio bideak beta partikula bat (elektroia) igortzen duela adierazten du, eta beraz, desintegrazio-produktua den isotopo semeak protoi bat gehiago (Z+1) eta neutroi bat gutxiago (N-1) ditu.

Boltwood-en artikuluak azpimarratzen du geruza/estratu alderagarrietako laginek Beruna-Uranio antzeko proportzioak dituztela, eta halaber, Beruna laginetatik kanporatu ez bada geruza/estratu zaharrenetako laginek, Beruna proportzio handiagoa dutela.

Torioaren desintegrazio-seriearekin ere aritu zen, baina desintegrazio-serie hau ez zen ondo ulertzen, eta horregatik azken serie honetako ikerketak akatsak zituzten, eta beraz, Uranioa eta Torioa zuten laginen emaitzak ez ziren zuzenak. Hala ere, ordurarte inork egindako baino hobeagoak ziren bere kalkuluak. Boltwood-en aipaturiko 26 laginen adin-tartea 410 eta 2.200 milioi urte bitartean zegoela argitaratu zen [10].

Aipaturiko lana Boltwoodek geologiako argitarapen garrantzitsu batean argitaratua izan arren, ez zuen beharko lukeen inpakturik jaso, geologoek erradioaktibitatean interes handiegirik ez zutelako gertatu zela esango nuke. Izan ere, hainbat geologok desintegrazio erradioaktiboaren berotze efektua Lurra planetan zuen eragina baztertu zuen. Are gehiago, euren datu geologikoak eta fisikoak “errefinatu” zituzten Kelvinek lorturiko Lurraren adinari buruzko balioak zuzenak zirela erakusteko!! Hori dela-eta, Boltwoodek datazio erradioaktiboa uztea erabaki zuen, eta beste desintegrazio-serieak ikertzera jo zuen.

2.4.- Datazio erradioaktiboa nagusitzen da

Robert Strutt (1875-1947) zientzialari ingelesa Rutherfordek garaturiko helio metodoarekin (beranduago antzua zela frogatu zen) ibili zen 1910 urtera arte, eta ostean datazioa utzi zuen. Baina bere ikasleak, Arthur Holmes geologo ingelesak, ordea, asko interesatu zen datazio erradioaktiboan eta aurrekoen lana jarraitu zuen, nahiz eta beste zientzialari gehienek utzia zuten. Holmes Berunaren datazioan fokatu zen, Helioren metodoan ez baitzuen batere konfiantzarik. Arroka desberdinekin neurketak egin zituen eta 1911 urtean ondorioztatu zuen neurtutako lagin zaharrena 1.600 milioi urte inguruko arroka bat zela (Ceylango lagina) [11]. Hala ere, esan beharra dago, kalkulu hauek ez zirela batere fidagarriak. Horren adibide da erabilitako hipotesi hau: laginak, sortu berritan, Berunik ez zutela suposatzea, hau da bakarrik Uranioa zutela.

1913ean ikerketa garrantzitsuagoa argitaratu zuen. Bertan, Holmesek erakutsi zuen elementu kimikoak, gehienetan, aldaera askotan existitzen direla, bakoitzak masa desberdinarekin. Aldaera bakoitza, elementu kimikoaren “isotopo” bat da. 1930eko hamarkadan, isotopoak “neutroi” izenez ezagutzen diren partikula neutroen kopuru desberdinak dituzten nukleoak zeudela frogatu zen. Urte berean, desintegrazio erradioaktiboaren arauak finkatzen zituen ikerketa bat argitaratu zen, desintegrazio-serieak era hobeago batean identifikatzeko bidea ematen zuena.

Arthur Holmes geologo ingelesa (1890-1965). Datazio erradiometrikoa mineraletan erabiltzeko bide-urratzailea izan zen. Bere lanari esker Lurraren adinari buruzko eztabaida era egokian bideratu zen. Halaber, Lurraren mantuaren konbekzioaren inplikazio mekaniko eta termikoak ulertu zituen lehen zientzialaria izan zen, eta honek, azkenean plaken tektonika onartzea ekarri zuen.

Hainbat geologoek sentitzen zuten aurkikuntza berri horiek datazio erradioaktiboa oso korapilotsua egiten zutela, eta aldi berean balio gabea. Holmes berriz, aurkako iritzikoa zen, eta ordurarte ezagutzen ziren teknikak hobetzeko balio zutela uste zuen. Aurrera egin zuen ikerketa lerro horrekin, eta Lehen Mundu Gerraren aurretik eta baita ere ondoren, etengabe argitaratu zituen berak lorturiko emaitzak. Bere lana, oro har, 1920ko hamarkadara arte baztertua izan zen, baina 1917an Joseph Barrell (1869-1919) geologoak, Yale unibertsitateko geologia irakasleak, Holmes-en datazio erradioaktiboetako lorpenetan oinarrituta garai hartako historia geologikoa berrinterpretatu zuen. Barrellek azpimarratu zuen prozesu geologikoen bizitasuna era zirkular batean aldatzen dela, eta ez era uniforme batean. Beraz, bere ustez egungo aldaketa geologikoen tasak ezin dira iraganeko gida izan, uniformitaristek esaten zutenaren aurka.

Arthur Holmes oso tematia izan zen eta azkenean bere lanek 1921ean fruitua jasotzen hasi ziren. British Association for the Advancement of Science elkartearen (Zientzien Aurrerapenerako Britainia Handiko Elkartea) urteroko bileran, geologoak, botanikoak, zoologoak, matematikariak eta fisikariak ordezkatzen zituzten hiztunek Lurrak mila milioi urte batzuk zituela onartzeko ados ziruditen, eta halaber, datazio teknika desberdinak, geologikoak zein erradioaktiboak, emaniko emaitzak bateratu egin litezkela aipatu zuten. Baina bateratasun horretarako egitaraurik ez zen bideratu eta “guardia zaharra” oso eszeptiko jarraitu zuen. Hauetako hainbatek ez zuen oraindik onartzen Lurrak 100 milioi urte baino gehiago eduki zezakenik. Azkenean “guda” 1926 urtean “irabazi zen” U.S. National Research Council of the National Academy of Sciences (Estatu Batuetako Zientzia Akademia Nazionaleko Ikerketa Kontseilu Nazionala) erakundeak Lurraren adinari buruzko egoera aztertzeko batzorde bat sortu zuenean. Arthur Holmes batzordekidea zen eta amaierako txostenean batzordeak aho batez erabaki zuen erradioaktibitateak ematen duen denbora geologikoaren eskala, dagoen eskala fidagarri bakarra dela. Txostenak ebidentzia argi eta zehatz ugari jaso zituen. Erradioaktibitatearen konstanteak irmoki finkatu ziren, Berunaren isotopoak erraz barneratu ziren kalkuluetan, eta mineral-laginak oso kontuz aukeratu ziren desintegrazio-produktuak denboran barrena galdu ez zirela ziurtatzeko.

Denbora datatzeko metodo erradioaktiboak azkenean zientzialarien, eta bereziki, geologoen bedeinkazioa jaso zuen, eta historia geologiko guztia datatzeko bidea eman du.

2.5.- Egun ezagutzen dugun Lurra planetaren adina

Harrezkero, beruna bidezko datazio metodoak gero eta sofistikatuagoak bilakatu dira, eta egungo teknikek diote Lurraren arroka zaharrenak duela 3,8 mila milioi urte eratu zirela. Honek, Lurra planetaren lurrazal solidoaren adina minimoa ematen digu. Aipatu beharra dago, gaur egun egiten diren datazioak Holmesek bideratutakoen hurbilketa berdinak jarraitzen direla. Honek agerian jartzen du Arthur Holmes geologo ingelesak egin zuen lana bikaina, ahaztu gabe Bertram Boltwood, Ernest Rutherford eta istorio honetan datazio erradioaktiboaren garapenean aritutakoak.

Baina hona iritsita galdera garrantzitsu bat bururatzen zaigu. Lurraren arroka zaharrenen adinak Lurraren adinarekin bat egiten al dute?

Clair Cameron Patterson geokimiko estatu batuarra (1922-1995). Lurraren adinari buruzko eztabaidari azken ukitua eman zion.

Lurraren arroka zaharrenen adinak ez digu ematen gas eta hauts hodei espiralak Eguzki sistema kondentsatzeko behar izan zuen denbora (balio hau, 3,8 mila milioi urteko balioari gehitu beharko genioke). 1953an Clair Patterson Kaliforniako Teknologiako Institutuko zientzialariak, honako hipotesi ausarta proposatu zuen: Datazio erradioaktiboaren bidez neurtutako Lurraren arroka zaharrenak Lurraren azalekoak dira, meteoritoenak berriz, Eguzki sistemaren hauts-hodei espiralak kondentsatzean Lurra eta beste planetak eratzen ari zirenekoak izan daitezke. Are gehiago, meteoritoen adina eta Lurrarena berdinak direla hipotesi bezala hartu zuen. Hipotesi hau, beranduago, balio osokoa dela frogatu zen.

1953an Clair Pattersonek argitaratu zuen artikuluan, berunaren isotopoekin lana eginez (Holmesek egin zuen bezala), Lurraren adina eta meteoritoenak 4.55 mila miloi urtekoa dela [11] frogatu zuen. Pattersonen lanak ezarri zuen Lurraren adina eta meteoritoena berdina dela. Horrek esan nahi du 4.55 mila miloi urteko adina Eguzki sistemaren adina dela ere. Meteoritoen egungo neurketek diote jatorrizko Lurraren adina, hau da, Lurra primigenioaren adina 4.55 mila milioi urtekoa dela.

Bukatzeko

Istorio honek espero ez diren neurketa/behaketa berriak plazaratzen direnean, hots, espero gabeko ezagutza berria plazaratzen denean, agerian uzten ditu zientzialarien izateak/gizatasunak sortzen dituen interferentziak. Istorio honek erakusten dizkigun “interferentziak” eta segidan aipatzen direnak, nahiko arruntak dira zientzia arlo desberdinetan eta garai desberdinetan, gaur egun ere.

  1. Zientzialariaren unibertso kontzeptualaren aurka era iraultzailean, eta bapatekoan gertatzen denean, hainbatetan zientzialariak metodo zientifikoa jarraitu beharrean, bere “siniskeria” jarraitzen du.
  2. Disziplina bateko ikerlariei asko kostatzen zaie beste disziplinako zientzialariak berauena bezalakoa hartzen duten disziplinan ikertzea (emigrantearen efektua dei diezaiokegu)
  3. Zientzialari baten ospe itzelak sor ditzakeen interferentziak

ERANSKINA: Segidan erakusten diren lau desintegrazio-serieak, egun ezagutzen ditugunak dira. Hoietako 3 naturan topa daitezke (Actinioarena,Torioarena eta Uranioarena), eta laugarrena artifizialki sor daiteke, Neptunioarena hain zuen.

 

Erreferentziak

[8] William Thomson (Lord Kelvin), 1901. “Nineteenth Century Clouds over the Dynamical Theory of Heat and Light”, The London, Edinburgh, and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science, Vol. 2 (6): 1-40.

[9] Stewart E. Arthur, 1939.Rutherford: Being the life and letters of the Rt. Hon. Lord Rutherford”, O. M. Cambridge: Cambridge University Press.

[10] Boltwood Bertram Borden. 1907. “On the ultimate disintegration products of the radioactive elements. Part II. The disintegration products of uranium”. American Journal of Science, 23 (134): 77–88. doi:10.2475/ajs.s4-23.134.78.

[11] Clair Cameron Patterson, 1953.The isotopic composition of meteoritic, basaltic and oceanic leads, and the age of the earth”. Report by the Subcommittee on Nuclear Processes in Geological Settings, National Research Council, National Academy of Sciences, Washington, D.C.: 36-40.

Irakurtzeko gehigarriak

Dalrymple, G. Brent. 1994. “The Age of the Earth”. Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-2331-2.

Patterson C., Tilton G., Inghram M. 1955. “Age of the Earth, Science. 212: 69-75.