Joseba Aurkenerena Barandiaran

EUSKAL INAUTEA ZUBEROAN ETA ITURENEN

Gure arbaso zaharrek, laborantzatik bizi zirenez gero, gogoeta sakona egin zuten urteaz, urtaroez, egunaren eta gauaren aldizkatzeaz, biziaren gurpilaz, eguzkiak urtean zehar egiten duen ibilbideaz, ilargiaren aldiez, egutegiaz, emankortasunaz, jainko eta jainkosa zaharrez… Eta horrela…

Gehiago irakurri...

EUSKAL INAUTERIA ETA HARTZAREN IRATZARTZEA

Herri guztiek beren animalia totemikoak izan dituzte, eta euskaldunon artean hartza izan da mende luzeetan mirespen eta begirunea jaso dituena. Gure arbasoen gogoan hartza zen biziaren ametsa, etengabeko gurpil ibiltaria hobekien islatzen zituena. Neguan lotan…


SUMER ZAHARREKO ATSOTITZEK EZ DUTE GAURKOTASUNIK GALDU

Gauza jakina da atsotitza gizakia bezain zaharra dela, edota beste modu batez erranik, hitza bezain zaharra. Kultura guztietan, mintzaira guztietan agertzen zaizkigu halako erran zaharrak, jakituriaz beteriko mezu —ainitzetan errimatua— duten errefrauak. Euskaraz ere, horrelakoen…


UR GOIENA UR BARRENA. URTEA BUKATZEKO ERRITO ZAHARRA

Nafarroa Garaiko Baztanen, Basaburuan, Imozen, Larraunen, Burundan eta Arakil aldean bazen urte berriaren etorrerarekin loturiko errito bat, urtero errepikatzen zena. Gaur, tamalez, badirudi bakarrik Burundako Urdiain herrian egiten dela. Pena da, errito hau baita euskaldunok…


OLENTZEROREN MEZUA

Neguko solstizioa edo neguburua hurbil daukagu. Eguzki zaharra akiturik eta indargabeturik dago, laster, 25ean, eguzki berria sortuko da, Eguberri izeneko jai solstizialaren tenorea izanen da. Bezperan, hau da, 24ko gauean, Olentzero Euskal Herriko herri guztietan…


ARIMEN GAU BELTZA, TRADIZIOAREN ETA AHANZTURAREN ARTEAN

Antzinatean, Europa osoan naturaren zikloekin loturiko sinesmen animistak zabalduta zeudenean, jai erritual ainitz egiten zituzten solstizio eta ekinozioetan, edota ilargiaren aldien ardatz ziren egunetan. Ilargi beteko gauetan ere horrelakoak egiten zituzten. Laborantzak indar handia hartu…


HIPOLITO IRIGOIEN, ARGENTINAKO HISTORIAN GILTZARRI

Martin Irigoien Dodegaraik XIX. mendean euskaldun ainitzek egiten zuten bidaiari ekin zion eta Lapurdiko Sara herritik Argentinara joan zen bizimodu hobe baten bila. Pobrea zen eta analfabetoa baina dirua egin zuen merkataritzako produktuen garraiorako antolatu…


KARMEN PASTORALA ETXALARTIK EUSKAL HERRI OSORA

Irailaren 16an eta 17an, Etxalarrek Karmen pastoralaren bi saioak jokatu zituzten. Ni larunbatekoan ez nintzen egon, baina entzun dudanez arrakasta handiaz jokatu zuten. Jendetza handiak Etxalarko karrikak, plazak eta ostatuak bete izan zituen egun osoz,…


BIDARRAIKO KABALKADA-TOBERA

Kabalkadak, toberak, zintzarrotsak, karrikaldiak, ikusgarriak… Iparralde osoan zehar zabaltzen ari dira. Berpizte baten seinale. Euskaldunok euskaldun izaten jarraitu nahi dugu, eta horretarako euskara eta euskal kultura ezinbestekoak zaizkigu. Horixe da berpizte honen arrazoia, arrazoi guztiz…


MARI, BASAJAUN ETA LAMINAK URRUÑAKO KARRIKALDIAN KANTARI

Urruña luzaz lozorroan izan bada ere, azken hamarkadetan urrats handiak egin ditu euskaltasuna pizturik iraunarazteko. Erdal haizeen eta boterearen aurka borrokatuz gauza ainitz egin dute. Euskal kultura zabaltzeko Berttoli eta Hazia elkarteak sortu, politika mailan…