Joseba Aurkenerena Barandiaran

EUSKAL MITOAREN SORRERA

1.- Sinesmen zaharrei buruzko hainbat gogoeta.- Denok dakigun bezala, mundu bakarra dago izaki guztiontzat, baina nahiz eta mundu bakarra izan, herri eta kultura bakoitzak adierazpen ezberdina egiten du. Bizitzaren liburuan irakurtzean egiten diren irakurketa edota…

Gehiago irakurri...

IXTEBE PELLOT, LAPURDIKO AZKEN KORTSARIOA

Euskal marinelak sona handikoak izan ditugu beti, balea eta bakailao arrantzan aritu ziren luzaz, Islandiako eta Ternuako itsaso hormatuetan ibili ziren oso aspalditik eta beharra zutenean, sareak eta arpoiak utzi, eta ezpataz eta zizpoletaz armaturik,…


HARTZA LAPURDIKO IHAUTERIAN

Gauza jakina da euskal inote edo inautea zahar-zaharra dela, aurre-historiatik datorkigun erritual zaharra, hain zuzen. Neguko solstiziotik udaberriko ekinoziora doan denboraldi hotz, luze eta hitsa, negu osoa hartzen duen aldia. Neguan, gizaki zaharra ama-lurraren leize-zuloetan…


SEXUA IRAINTZEKO ERABILTZEN DUGUNEAN

Gure irainetan sexua ainitzetzan azaltzen da, batzuetan sexuaren aipamen hutsa egiteko, bestetan sexuarekin loturiko gorputz atal bat erabiltzen du zakarkeria edota ergelkeria adierazteko. Frangotan animaliekin nahasirik erabiltzen dugu, astoarekin eta zerriarekin, gehienbat. Zenbait lan tresna…


EUSKAL INAUTEA ZUBEROAN ETA ITURENEN

Gure arbaso zaharrek, laborantzatik bizi zirenez gero, gogoeta sakona egin zuten urteaz, urtaroez, egunaren eta gauaren aldizkatzeaz, biziaren gurpilaz, eguzkiak urtean zehar egiten duen ibilbideaz, ilargiaren aldiez, egutegiaz, emankortasunaz, jainko eta jainkosa zaharrez… Eta horrela…


EUSKAL INAUTERIA ETA HARTZAREN IRATZARTZEA

Herri guztiek beren animalia totemikoak izan dituzte, eta euskaldunon artean hartza izan da mende luzeetan mirespen eta begirunea jaso dituena. Gure arbasoen gogoan hartza zen biziaren ametsa, etengabeko gurpil ibiltaria hobekien islatzen zituena. Neguan lotan…


SUMER ZAHARREKO ATSOTITZEK EZ DUTE GAURKOTASUNIK GALDU

Gauza jakina da atsotitza gizakia bezain zaharra dela, edota beste modu batez erranik, hitza bezain zaharra. Kultura guztietan, mintzaira guztietan agertzen zaizkigu halako erran zaharrak, jakituriaz beteriko mezu —ainitzetan errimatua— duten errefrauak. Euskaraz ere, horrelakoen…


UR GOIENA UR BARRENA. URTEA BUKATZEKO ERRITO ZAHARRA

Nafarroa Garaiko Baztanen, Basaburuan, Imozen, Larraunen, Burundan eta Arakil aldean bazen urte berriaren etorrerarekin loturiko errito bat, urtero errepikatzen zena. Gaur, tamalez, badirudi bakarrik Burundako Urdiain herrian egiten dela. Pena da, errito hau baita euskaldunok…


OLENTZEROREN MEZUA

Neguko solstizioa edo neguburua hurbil daukagu. Eguzki zaharra akiturik eta indargabeturik dago, laster, 25ean, eguzki berria sortuko da, Eguberri izeneko jai solstizialaren tenorea izanen da. Bezperan, hau da, 24ko gauean, Olentzero Euskal Herriko herri guztietan…


ARIMEN GAU BELTZA, TRADIZIOAREN ETA AHANZTURAREN ARTEAN

Antzinatean, Europa osoan naturaren zikloekin loturiko sinesmen animistak zabalduta zeudenean, jai erritual ainitz egiten zituzten solstizio eta ekinozioetan, edota ilargiaren aldien ardatz ziren egunetan. Ilargi beteko gauetan ere horrelakoak egiten zituzten. Laborantzak indar handia hartu…