Sendabelarrak botikatik – Pello Iturria Sarasibar

LIHOA

Bere izen botanikoa Linum usitatissimum da, Lineaceae familiakoa. Gaztelaniaz lino deitzen zaio. Linaza da lihoaren haziaren gaztelaniazko izena, eta Lacoizquetak bere hiztegian (1888) dio linaza, jatorriz, izen euskalduna dela: liñua-tik eta acia-tik datorrela. Euskaraz linazi…

Gehiago irakurri...

EZPATA-PLANTAINA

Bere izen botanikoa Plantago lanceolata da. Plantaginaceae familiakoa da. Gaztelaniaz hainbat modutan deitzen zaio: llantén lanceolado, cincovenas, llantén menor, llantén de hoja estrecha etab. Lacoizquetak bere hiztegian (1888) plantaina deitzen dio. Plantain guztiak landare belarkarak…


HUNTZA

Bere izen zientikoa Hedera helix da, Araliaceae familiakoa. Hiedra deitzen zaio gaztelaniaz. Landare zurkara, igokaria, hogeita hamar metro gora izan daiteke. Hosto iraunkorrak, berde ilunak, larrukarak, distiratsuak, morfologia desberdinetakoak: lorerik ez duten zurtoinen hostoak (zurtoin…


ZUME ZURIA

Izen botanikoa Salix alba L. da. Salicaceae familiakoa. Salix generoari euskaraz zumea eta sahatsa deitzen zaio. Manuel Larramendik idatzitako hiru hizkuntzako hiztegian (Diccionario trilingüe del castellano, vascuence y latín. Donostia. 1745) dio zumea hitzak zura…


INDIGAZTAINONDOA

Izen botanikoa Aesculus hippocastanum L. da. Sapindadeae familiakoa. Izen herrikoi asko ditu: indigaztainondoa, indi-gaztaina, itsas-gaztaina, gaztaina pilonga, euskaraz; castaño de indias, castaño amargo, castaña pilonga, castaña loca, castaño de caballo, castaño de sombra eta abar,…


ZOLDA-BELAR HANDIA

Zolda-belar handia landarearen izen botanikoa Symphytum officinale da. Boragineceae familiakoa da. Izen herrikoi asko ditu: consuelda, consuelda mayor, oreja de asno, raíz negra, hierba de las cortaduras eta abar deitzen zaio. Lacoizquetak bere hiztegian (1888)…


BOILURRA

Boilurraren Museoa Metauten-en dago, Lizarratik 11 Km-ra, Lokiz mendilerroaren magalean. Museoan, inguru horietan hazten den boilur beltza (Tuber melanosporum) da elementu nagusia. Onddo askomizeto horren historia, bere gainean garatu den kultura eta horren balio naturalak…


MILAZULOA

Izen botanikoa Hypericum perforatum da, Hypericaceae familiakoa. Herri-izen asko ditu. Euskaraz: milazuloa, San Juan belarra, ausiki belarra, Santio belarra, te beltza, epai belarra, etab. Gaztelaniaz: hipérico, corazoncillo, hipérico de Roncal, te, sanguinaria, corión, hipericón, hierba…


GOROSTIA

Gertuko mendietan ibiltzea gogoko duzuenok; pagadietan, hariztietan, pinudietan eta erkameztietan pasieran ibiltzen zaretenok, behin baino gehiagotan, ustekabean, sastraka artean nabarmentzen den zuhaixka eder batekin topo egin duzue. Delako zuhaixka gutxi-asko handia da, hosto berdeak, gainaldea…


PASMO BELARRA

Izen botanikoa Anagallis arvensis da. Primulaceae familiakoa. Landare honi pasmo belarra, amorru-belarra, izukeslea, gangrena-belarra, murajes, hierba para infecciones, mando-belarra eta abar deitzen zaio. Pasmo-belarra euskaraz. Oso izen egokia. Izan ere, gure aurrekoek landarea pasmo-ari aurre…